یربکس متغیر پیوسته از اجزای گوناگونی تشکیل شده است که از مهم ترین آن ها می توان به فولی ورودی، فولی خروجی، و یک تسمه فلزی یا لاستیکی اشاره کرد. در صورتی که تسمه مورد استفاده از نوع لاستیکی باشد، باید انواع V-شکل آن ها را انتخاب نمود؛ زیرا سطح تماس تسمه های لاستیکی V-شکل با فولی ها بیش تر است. در شکل های بالا نحوه قرارگیری هر دونوع تسمه فلزی و لاستیکی نشان داده شده است. قطعه اصلی سیستم گیربکس متغیر پیوسته، پولی است. هر فولی، از دو مخروط تشکیل شده است که با شیب °20 روبروی هم قرار گرفته اند. زمانی که دو مخروط از هم فاصله می گیرند، ضخامت فولی بیش تر می شود و تسمه در قسمت پایین تری در شکاف فولی قرار می گیرد. بدین طریق، شعاع تسمه دور فولی کاهش می یابد. به طور عکس، وقتی دو مخروط به هم نزدیک می شوند، ضخامت فولی کم تر می شود و تسمه در قسمت بالاتری در شکاف پولی قرار می گیرد. ازاین رو، شعاع تسمه دور پولی افزایش می یابد. گفتنی است، گیربکس متغیر پیوسته می تواند با استفاده از فشار هیدرولیکی، نیروی گریز از مرکز، یا کشش فنر، نیروی مورد نیاز جهت تنظیم فاصله بین مخروط ها در هر فولی را فراهم کند.

فولی ها با هم کار می کنند و قطر آن ها همواره در حال تغییر است. یکی از فولی ها که پولی محرک یا فولی ورودی نام دارد، به میل لنگ موتور متصل است و انرژی موتور از این قسمت وارد سیستم انتقال قدرت می شود. دومی که فولی چرخنده نامیده می شود، توسط پولی اول می چرخد و با دریافت انرژی از موتور، آن را به محور چرخ ها منتقل می کند. وقتی که ضخامت پولی اول افزایش می یابد، از ضخامت فولی دوم کاسته می شود و تسمه همواره به صورت کشیده شده باقی می ماند. هنگامی که ضخامت فولی ها نسبت به یکدیگر تغییر می کند، بی نهایت نسبت دنده مختلف، از کم به زیاد، به وجود می آید. به طور مثال، وقتی شعاع تسمه در فولی محرک، کم و در فولی خروجی، زیاد باشد، سرعت دوران فولی خروجی کاهش می یابد و باعث ایجاد دنده پایین تری در خودرو می شود. به طور عکس، وقتی شعاع تسمه در فولی محرک، زیاد و در فولی خروجی، کم باشد، سرعت دوران پولی خروجی افزایش می یابد و باعث ایجاد دنده بالاتری در خودرو می شود. بنابراین، گیربکس متغیر پیوسته بی نهایت دنده دارد و می تواند در هر زمانی با هر دور موتوری کار کند.

در این گیربکس ها عمل تعویض دنده به صورت خودکار انجام می شود و دیگر خبری از پدال کلاچ در کابین خودرو نیست. به جای دنده های مختلف که در گیربکس دستی با گرفتن پدال کلاچ قابل تعویض بود، در گیربکس اتوماتیک چند حالت مختلف رانندگی وجود دارد که با فشردن پدال ترمز می توان میان آن ها جابجا شد. این حالات عبارتند از:
حالت پارک (Park – P)
این حالت تنها برای پارک کردن خودرو مورد استفاده می گیرد و هنگامی که لیور دنده در این حالت قرار بگیرد، گیربکس با قفل کردن شفت خروجی خود مانع از حرکت خودرو خواهد شد.
حالت دنده عقب (Reverse – R)
در این حالت خودرو روی دنده عقب قرار خواهد گرفت و به سمت عقب حرکت می کند.
حالت خلاص (Neutral – N)
حالت خلاص گیربکس؛ با قرار دادن لیور در این حالت هیچ دنده ای درگیر نخواهد بود و خودرو به صورت آزادانه می تواند حرکت کند.
حالت حرکت (Drive – D)
حالت عادی رانندگی؛ در این حالت دنده ها درگیر شده و با برداشتن پا از روی پدال ترمز خودرو شروع به حرکت کرده و به صورت خودکار دنده ها را تعویض می کند.
حالت دنده سنگین (Low – L)
در این حالت گیربکس در سنگین ترین دنده یعنی دنده 1 قرار می گیرد و تا زمانی که لیور در این حالت باشد عمل تعویض دنده انجام نخواهد شد. این حالت برای حرکت در سربالایی های سنگین، سراشیبی های تیز و مواردی از این قبیل کاربرد دارد.
این حالت اکثرا در مدل های قدیمی تر گیربکس های اتوماتیک وجود دارد و این روزها جای خود را به حالت دستی یا تیپ ترونیک داده است، این حالت در بازار ایران در خودروهایی مانند هیوندای آوانته، نیسان ماکسیما و… وجود داشت.
حالت دستی (Manual – M)
حالت دستی؛ این حالت تنها در گیربکس های اتوماتیک مجهز به تیپ ترونیک وجود دارد و در واقع جایگزین حالت L است. تیپ ترونیک به راننده اجازه می دهد که با حرکت دادن لیور و یا شیفتر های پشت فرمان تعویض دنده ها را به صورت دستی انجام دهد. حالت M گیربکس در مواردی مانند رانندگی در ترافیک، رانندگی در سربالایی یا سرپایینی و رانندگی اسپرت کاربرد دارد

گیربکس دو کلاچه DCT چیست؟
شماتیک گیربکس دو کلاچه DCT

نام گیربکس دوکلاچه این حس را به شنونده می‌دهد که احتمالا این گیربکس نمونه دستی دارای دو صفحه کلاچ است، اما خیر. جعبه دنده DCT در خانواده گیربکس‌های اتوماتیک توربینی (دارای مبدل گشتاور/ Torque Convertor) قرار می‌گیرد. به این معنا که انتقال نیرو از پیشرانه به ورودی گیربکس همانند گیربکس اتوماتیک معمولی و جعبه دنده CVT، از طریق توربین روغنی و با ساختار ارتباط سیالی (Viscose Coupling) انجام می‌شود.

اصل تمایز اما در داخل گیربکس است. در گیربکس‌های اتوماتیک معمولی (AT) مجموعه‌ای از چرخ دنده‌های سیاره‌ای (Planetary) وجود دارد که هر گروه از دنده‌های سیاره‌ای قابلیت ایجاد ۳ ضریب دنده متمایز دارند. مجموعه پک کلاچ‌های روغنی یا تَر (Wet Clutch Packs) با فشار روغن یا به دستور TCU (کامپیوتر گیربکس) به ترتیب قفل می‌شوند و گروه دنده‌های سیاره‌ای را به نوبت درگیر یا رها می‌کنند تا ترتیب دنده‌های انتخابی راننده یا ECU (کامپیوتر خودرو) تامین شود.

اما درون گیربکس DCT بسیار شبیه به جعبه دنده دستی است. به این معنا که خبری از گروه دنده‌های سیارهای نیست و شباهت ترکیب دنده‌ها بسیار بیشتر شبیه نوع ساختار درونی گیربکس دنده دستی و به روش دو شفت متقابل ورودی و خروجی است. با این تمایز که دنده‌ها در ترکیب زوج و فرد + دنده عقب از یکدیگر جدا هستند و به صورت مستقل عمل می‌کنند. در حقیقت گیربکس دو کلاچه DCT نمونه اتوماتیک‌شده گیربکس دستی با عملکرد هوشمند کامپیوتری دو گروه مجزا از کلاچ‌های اصطکاکی است.

اما این استقلال میان دنده‌های زوج و فرد + دنده عقب از طریق دو گروه مجزا از پک کلاچ تامین می‌شود. به این ترتیب که یک پک کلاچ وظیفه درگیری یا رهاسازی شفت دنده‌های زوج و پک دیگر وظیفه درگیری و رهاسازی دنده‌های فرد و دنده عقب را بر عهده دارد. در این گیربکس انتخاب دنده مورد نظر از طریق TCU و به روش الکترومکانیکی انجام می‌شود. اما درگیر کردن یا رهاسازی شفت مورد نظر بر عهده پک کلاچ‌های متناظر است.

به عنوان مثال، در آغاز حرکت از حالت سکون، تکلیف گیربکس تقریبا مشخص است. یا دنده ۱ برای حرکت رو به جلو یا دنده R برای حرکت رو به عقب مورد انتخاب است. زمانی که راننده حالت D یا ۱ (در حالت ترونیک) را برای حرکت رو به جلو انتخاب می‌کند، گیربکس دنده مورد نظر را برمی‌گزیند و برای درگیر کردن شفت ورودی گیربکس (از موتور خودرو) و اتصال آن به شفت خروجی (به سمت چرخ‌ها) تنها کافی است که مجموعه کلاچ‌های شفت دنده‌های فرد + دنده عقب را درگیر کند.

در این حالت شفت دنده‌های زوج دنده ۲ را برگزیده است، اما پک کلاچ‌های دنده‌های زوج در انتظار دستور TCU برای اعمال درگیری کلاچ‌ها است. زمانی که دستور استفاده از دنده ۲ فرا می‌رسد، TCU به صورت همزمان پک کلاچ‌های شفت دنده‌های فرد را رها و بلافاصله پک کلاچ‌های دنده‌های زوج را درگیر می‌کند.

در این مرحله اگر سرعت خودرو رو به افزایش باشد، یعنی گیربکس باید روی شفت دنده‌های فرد، دنده ۳ را انتخاب کند و آماده درگیری پک کلاچ شفت فرد باشد. اما اگر بنا به هر دلیل سرعت خودرو کم شود، گیربکس دنده ۱ را انتخاب می‌کند و آماده درگیری پک کلاچ دنده‌های فرد می‌شود. چرا که دنده‌های ۱ و ۳ هر دور روی شفت دنده‌های فرد قرار دارند.

اما این توصیف پیچیده و گیج‌کننده دقیقا به چه معنا است؟ به عبارت ساده‌تر، جعبه دنده دو کلاچه DCT با تکیه بر اطلاعات ورودی ECU و TCU و با در نظر گرفتن فاکتورهایی چون دور موتور، سرعت خودرو، سرعت حرکت چرخ‌ها، فشار روغن و ده‌ها فاکتور دیگر، به خوبی می‌داند که دنده مورد نظر بعدی کدام دنده از کدام شفت (زوج یا فرد) خواهد بود. از این رو دنده مورد نظر به سرعت انتخاب می‌شود و پک کلاچ‌های شفت متناظر در انتظار درگیری یا رهاسازی است.

به صورت کلی دو نوع گیربکس DCT وجود دارد که تمایز میان آن‌ها تنها بر اساس نوع طراحی و عملکرد مجموعه کلاچ‌های دوگانه تعیین می‌شود. این دو نمونه شامل دوکلاچه (DCT) خشک (Dry DCT) و دو کلاچه (DCT) تر یا خیس (Wet DCT) است.

در گیربکس DCT خشک، مجموعه پک کلاچ‌های دوگانه (کلاچ‌های شفت فرد و زوج)، سیستم روان‌کاری و خنک‌کاری (فاقد روغن) ندارد. به این معنا که همانند سیستم کلاچ خودروهای دنده دستی، این پک کلاچ‌ها کاملا خشک عمل می‌کنند.

اما در گیربکس دو کلاچه تر، مجموعه پک کلاچ‌های دوگانه با تکیه بر وجود پمپ روغن داخلی، به کمک روغن گیربکس هم روان‌کاری می‌شوند و هم خنک‌کاری. درست همانند پک کلاچ‌های موتورسیکلت‌های دنده‌ای در بازار کشور.

گیربکس AL4 دارای 5 دنده است که 4 دنده ی آن برای حرکت به جلو و یک دنده برای عقب طراحی شده و به صورت عرضی است. محدوده سرعت تعویض دنده ها در گیربکس AL4 به شرح زیر است:

دنده یک محدوده سرعت صفر تا 70 کیلومتر بر ساعت

دنده دو محدوده سرعت 70 تا 120 کیلومتر بر ساعت

دنده سه محدوده سرعت 120 تا 170کیلومتر بر ساعت

دنده چهار محدوده سرعت 170 تا 220 کیلومتر بر ساعت

در ساختمان گیربکس AL4 از سیستم مبدل گشتاور همراه با کنترل الکترونیکی استفاده شده است. و همه چیز به شکل الکتروهیدرولیک مدیریت می شود.

اجزای اصلی گیربکس AL4 چیست؟

پمپ هیدرولیک جعبه دنده ( همان پمپ روغن گیربکس)

کانورتر (مبدل گشتاور)

کلاج ها

مجموعه دنده های سیاره ای

دیفرانسیل داخلی

ترمز ها

واحد کنترل کامپیوتری

سنسورها

پینیون ( رابط بین گیربکس و دیفرانسیل است و نقش چرخ دنده کاهنده را دارد.)

تعویض دنده توسط یک واحد الکترونیکی انجام می شود. کامپیوتر از سنسور ها پیام های تفاوتی دریافت میکنند اعم از:

سنسور دور موتور

پتانسیومتر دریچه گاز

کلید ترمز

سنسور دمای روغن

سنسور سرعت توربین (سرعت ورودی به گیربکس را نشان می دهد.)

کنتاکتور چند منظوره ( وضعیت اهرم انتخاب دنده را نشان می دهد.)

سنسور سرعت خودرو ( در مقابل دنده پارک نصب شده است.)

کیفیت گیربکس AL4 چگونه است؟
همانطور که گفتیم گیربکس AL4 جزو گیربکس های تیپ ترونیک است. و گیربکس های اتوماتیک تیپ ترونیک از لحاظ کیفیت جهانی حرفی برای گفتن دارند و کمپانی های متفاوتی از این نوع گیربکس ها برای خودرو های اتوماتیک خود استفاده می کنند.

گیربکس ای ال 4 در تولید خودروی داخل کشور نیز نقش دارد. و بسیاری از مردم از این نوع گیربکس رضایت داشته اند. زیرا با دارا بودن سیستم تعویض کلاچ سیاره ای و دو سیستم دستی و اتومات برای تعویض دنده و همچنین محدوده سرعت مناسب برای دنده ها، گزینه های خوبی برای خرید و استفاده از خودرو هایی که این نوع گیربکس را دارند هستند.

دقت داشته باشید که این نوع گیربکس ها دارای سه وضعیت رانندگی هستند:

وضعیت عادی
وضعیت زمستانی
وضعیت اسپرت
وجود حالت های متفاوت در گیربکس AL4 نیز رانندگی را برای راننده راحت تر ساخته و نشان دهنده ی کیفیت مناسب این نوع خودرو است.

ویژگی های کلیدی گیربکس AL4
1.کنترل الکترونیکی پیشرفته

گیربکس AL4 دارای کنترل الکترونیکی پیشرفته است که پارامترهای مختلفی مانند سرعت خودرو، بار موتور و ورودی راننده را کنترل می کند. این اطلاعات گیربکس را قادر می سازد تا تغییرات دقیق و کارآمد دنده انجام دهد و از شتاب نرم و بهبود مصرف سوخت اطمینان حاصل کند.

2.تعویض دنده نرم و عملکرد پیشرفته

یکی از ویژگی های قابل توجه گیربکس AL4 توانایی آن در ایجاد تعویض روان بین دنده ها است. سیستم کنترل الکترونیکی گیربکس بر اساس شرایط رانندگی، زمان بهینه برای تعویض دنده را تعیین می کند و در نتیجه عملکرد بهتر و تجربه رانندگی راحت را به همراه دارد.

3.دوام و قابلیت اطمینان

گیربکس ای ال 4 برای مقاومت در برابر سختی های رانندگی روزانه طراحی شده است. با ساخت و ساز قوی و مواد با کیفیت بالا، دوام و قابلیت اطمینان را ارائه می دهد و احتمال خرابی یا خرابی غیرمنتظره را به حداقل می رساند. تعمیر و نگهداری مناسب و سرویس منظم بیشتر به طول عمر گیربکس AL4 کمک می کند.

4.بهینه سازی در مصرف سوخت

در دنیای امروزی با توجه به مشکلات محیط زیستی، بهره وری سوخت نقش حیاتی ایفا می کند. گیربکس AL4 با حصول اطمینان از اینکه موتور در کارآمدترین محدوده دور بر دقیقه کار می کند، به بهینه سازی مصرف سوخت کمک می کند. این کارایی به معنای کاهش هزینه سوخت و کاهش انتشار کربن است و آن را به انتخابی جذاب برای رانندگان آگاه به محیط زیست تبدیل می کند.

مشکلات گیربکس AL4 در پژو 206
همانطور که گفته شد تعداد افراد زیادی از مردم که گیربکس AL4 برروی خودرو های آن ها نصب شده بود. از کارایی آن رضایت داشتند.

اما برخی نیز در زمان استفاده از حالت دستی گیربکس مشکلاتی داشته اند. به طوری که دنده دیر تر تعویض می شود. و همین باعث هرز گاز خوردن گیربکس شده و به مرور زمان به گیربکس صدمه وارد می کند.

همچنین برخی نیز با مشکل تقه زدن گیربکس رو به رو شده بودند. که این مورد نیز برای گیربکس بسیار حیاتی است. اگر زمانی با این مشکل در خودروی خود مواجه شدید هرچه سریع تر گیربکس خودرو را به یک تعمیرگاه تخصصی نشان دهید.

به طور کلی مشکلات رایج گیربکس در پژو 206 به صورت زیر است:
هرز گاز خوردن گیربکس در حالت D
روشن شدن دکمه اسنو یا برف
دنده عوض نکردن گیربکس با افزایش سرعت
ضربه زدن گیربکس هنگام تعویض دنده
عدم تغییر وضعیت دنده با جابجایی لیور
خارج نشدن اهرم دنده از حالت P
نا گفته نماند که مشکلاتی که تا اینجا گفته شده بود از مشکلات اصلی گیربکس AL4 محسوب نمی شود. و در خیلی از مواقع به دلیل ناشی بودن راننده و ندانستن رانندگی درست با گیربکس های اتوماتیک و از همه مهم تر بی توجهی به سرویس های دوره ای گیربکس است.

همه نوع گیربکس ها در زمان خود به تعویض روغن و به سرویس های دوره ای نیاز دارند تا آسیب شدید ندیده و مجبور به تعمیرگیربکس اتوماتیک گیربکس خود نشوید.

توجه داشته باشید که اگر تعویض روغن و سرویس های دوره ای گیربکس اتوماتیک خودروی خود را جدی نگیرید. و نشانه های خرابی را نیز نادیده بگیرید. باعث خراب شدن گیربکس و پرداخت هزینه های گزاف برای تعمیر آن می شوید.

دلایل بروز مشکلات در گیربکس AL4
بسیاری از مشکلات گیربکس به اهمال و عدم نگهداری نسبت داده می‌شوند. عادت‌های رانندگی که بر سلامت گیربکس تأثیر می‌گذارد، مانند سرعت زیاد یا کاهش ناگهانی سرعت، می‌توانند بر سلامت گیربکس تأثیر بگذارند. همچنین عوامل محیطی مانند دماهای بسیار بالا یا پایین نیز می‌توانند به فرسودگی زودهنگام و آسیب‌هایی از این دست منجر شوند.

نکات مثبت و منفی گیربکس AL4
نکات مثبت

کابین جا دار
طراحی ظاهری مناسب
گستردگی خدمات پس از فروش
بهبود کیفیت ساخت و مونتاژ نسبت به قبل